Altın Ayarı ve Milyem Nedir? 14, 18, 22 ve 24 Ayar Hesabı

Altın ayarı ve milyem ne demek?

Altın ayarı, bir altın alaşımındaki saf altın payını 24 üzerinden gösterir. Milyem aynı saflığı 1.000 üzerinden anlatır. Örneğin 18 ayar ile 750 milyem aynı oranı, yani yüzde 75 saf altını ifade eder. Bir yüzüğün 10 gram olması ise saflığını değil, ağırlığını belirtir.

Bu üç bilgiyi ayrı okumak gerekir: gram ne kadar malzeme bulunduğunu, ayar ve milyem bu malzemenin ne kadarının altın olduğunu söyler. Bu nedenle aynı ağırlıktaki iki takının içerdiği saf altın miktarı farklı olabilir. Borsa İstanbul da saflığı açıklarken 24'lük ve binlik sistemleri birbirinden ayırır.

Ayar, milyem ve yüzde hesabı nasıl yapılır?

Temel dönüşüm formülleri şöyledir: Milyem = ayar ÷ 24 × 1.000. Ayar = milyem ÷ 1.000 × 24. Saflık yüzdesi = milyem ÷ 10.

18 ayar için 18 ÷ 24 × 1.000 = 750 milyem bulunur. Yüzdeye çevirdiğinizde 750 ÷ 10 = yüzde 75 çıkar. Ters yönde 750 ÷ 1.000 × 24 hesabı yeniden 18 ayarı verir.

Bu formüller matematiksel oranı gösterir. Ticarette kullanılan ayar adı ile ürünün damgasındaki milyem her zaman bire bir örtüşmez. Özellikle 14 ve 24 ayarda, gram hesabını yalnızca ayar adına bakarak yapmak yerine ürün için belirtilen saflığı kullanmak önemlidir.

14 ayar kaç milyem? 583,33 ile 585 neden farklı?

14 ÷ 24 × 1.000 işleminin sonucu 583,333… milyemdir. Buna rağmen 14 ayar takılarda yaygın olarak 585 damgası görülür. World Gold Council, bu farkı birçok üreticinin 14 ayarın matematiksel sınırından biraz daha yüksek saflığı benimsemesiyle açıklar.

585 milyem, yüzde 58,5 altın demektir. Net altın alaşımı ağırlığı 10 gram olan 585 milyem bir yüzükte 10 × 585 ÷ 1.000 = 5,85 gram saf altın bulunur. Geriye kalan 4,15 gram, alaşımın diğer metalleridir.

Aynı 10 gramı doğrudan 14 ÷ 24 ile çarparsanız yaklaşık 5,8333 gram elde edersiniz. Aradaki yaklaşık 0,0167 gram fark, hesap makinesi hatası değildir; iki ayrı saflık oranı kullanılmıştır. Üründe doğrulanmış 585 bilgisi varsa has altın hesabı bu değerle yapılır.

18 ayar kaç milyem? 750 damgasının anlamı

18 ayarın karşılığı 750 milyemdir. Burada ayar formülü ile yaygın damga değeri örtüşür: altın payı yüzde 75, diğer metallerin payı yüzde 25'tir.

10 gramlık, tamamı 750 milyem alaşımdan oluşan bir takının has altın miktarı 7,50 gramdır. 20 gram için sonuç 15 gram olur. Hesaplanan miktar, takının toplam ağırlığı değildir; toplamın içindeki saf altın payıdır.

22 ayar kaç milyem? 916, 916,6 ve 916,66 ayrımı

22 ÷ 24 × 1.000 işlemi 916,666… milyem verir. Bu nedenle 22 ayar altının saflığı yaklaşık yüzde 91,67 olarak anlatılır. Kısaltılmış damga veya tablolarla ürünün ayrıntılı teknik saflık bilgisini birbirine karıştırmamak gerekir.

Darphane, Cumhuriyet altınlarının üretim tablosunda 22 ayarı 916,6 milyem olarak belirtir. Bu değerle 10 gram için has altın hesabı 10 × 916,6 ÷ 1.000 = 9,166 gramdır. 916 milyem kullanılırsa 9,16 gram çıkar; küçük görünen fark kullanılan hassasiyetten doğar.

Örneğin Darphane'nin 1,754 gram nominal ağırlığındaki çeyreklik ziynet altını için 1,754 × 916,6 ÷ 1.000 = 1,6077164 gram, yani yaklaşık 1,608 gram saf altın hesaplanır. Bu örnek ürünün kendisine aittir; sonradan eklenen kulpun ağırlığı aynı hesapta varsayılmaz.

24 ayar neden 995 veya 999,9 milyem olabilir?

Teorik ölçekte 24 ayar, 1.000 milyem ve yüzde 100 saflık anlamına gelir. Gerçek ürünlerde ise daha ayrıntılı saflık beyanları bulunur. İstanbul Altın Rafinerisi'nin gram altın ürün bilgileri, 995 ve 999,9 milyem seçeneklerini ayrı gösterir; 995 ürünleri de 24 ayar adıyla sunulur.

995 milyem yüzde 99,5; 999 milyem yüzde 99,9; 999,9 milyem yüzde 99,99 saf altın demektir. Özellikle 999,9'u yüzde 99,9 diye okumamak gerekir: milyemden yüzdeye geçerken değer 10'a bölünür.

10 gramlık 995 milyem üründe 9,95 gram; aynı ağırlıktaki 999,9 milyem üründe 9,999 gram saf altın vardır. Fark 0,049 gram, yani 49 miligramdır. İki ürünün gramajı aynı olsa da içerdiği saf altın tam olarak aynı değildir. Hassas karşılaştırmada ambalaj veya ürün belgesindeki milyem esas alınır.

Has altın hesabı: gram ağırlığı nasıl seçilir?

Has altın, alaşımın içindeki saf altın miktarını ifade eder. Hesap için önce taş, ambalaj ve altın alaşımına dahil olmayan parçalar dışarıda bırakılır. Ardından kullanılacak metal ağırlığı, doğrulanmış milyemle çarpılıp 1.000'e bölünür.

Örnek olarak, toplam 12 gram gelen bir takının 2 gramının taş olduğunu ve kalan 10 gram metalin tamamının 585 milyem olduğunu varsayalım. Doğru hesap 10 × 585 ÷ 1.000 = 5,85 gramdır. Taş dahil 12 gram kullanmak 7,02 gram sonucunu verir ve saf altın miktarını 1,17 gram fazla gösterir.

Farklı ayarlardaki parçaları önce ayrı ayrı hesaplayıp sonra toplayabilirsiniz. 5 gram 585 milyem ile 5 gram 750 milyemin toplam has miktarı 2,925 + 3,75 = 6,675 gramdır. Parçaların ağırlıkları eşit değilse milyemlerin basit ortalamasını almak doğru sonuç vermez.

Has altın miktarı ile bozdurma fiyatı aynı şey mi?

Has miktarı bir ağırlık hesabıdır; kuyumcunun ödeyeceği TL tutarını tek başına belirlemez. Parasal bir karşılık hesaplanacaksa kullanılan gram fiyatının hangi saflığa ve hangi işlem yönüne ait olduğu da bilinmelidir. 995 milyem bir ürünün gram fiyatı ile 1.000 milyem saf altının gram fiyatı aynı hesap tabanı değildir.

Örneğin 5,85 gram saf altının 995 milyem üründeki teorik ağırlık karşılığı 5,85 ÷ 0,995, yaklaşık 5,8794 gramdır. Bu, yalnızca saflık dönüşümüdür; gerçek bir alım-satım teklifi veya rafineri teslim miktarı değildir.

Ürünün satış bedeli ile geri alım teklifi ayrıca işçilik, taşların değerlendirilmesi ve alış-satış farkı gibi unsurlardan etkilenebilir. Piyasalog'un gram altın sayfasındaki fiyatı izlerken de ürünün saflığını ve alış mı satış mı yaptığınızı ayrı değerlendirin; kesin tutarı işlemi yapacağınız kurumdan öğrenin.

Altın üzerindeki damga nasıl okunmalı?

Altın ayarı hakkında ilk ipucunu damga verir: 585 genellikle 14 ayarı, 750 ise 18 ayarı ifade eder. Ancak bir sayının bulunması, ürünün gerçekliğini tek başına kanıtlamaz. Damga, ürün belgesi ve satıcının açıkladığı gramajın birbiriyle uyumlu olması gerekir; şüpheli durumda uzman incelemesi ve saflık analizi gerekir.

Saflık ile rengi de karıştırmayın. Alaşıma katılan metaller altının rengini değiştirebilir; aynı ayar beyaz, sarı veya pembe altın görülebilir. Renge bakarak kesin ayar tespiti yapılamaz.

Bir ürünü karşılaştırırken üç bilgiyi birlikte okuyun: net metal ağırlığı, belirtilen milyem ve işlem fiyatının kapsamı. Böylece “10 gram altın” ifadesinin kaç gram saf altına karşılık geldiğini ve fiyat hesabında hangi ek bilgilerin eksik olduğunu ayırt edebilirsiniz.